Версия для слабовидящих

№50


Хабарар

Школьникар террордиз акси я

Эхиримжи йисара терроризмдихъ ва диндин экстремизмдихъ галаз алакъалу тир гьерекатар артух хьуни чак виридак къалабулух кутазва.

849d454e-d5c2-441b-9c01-e6a3a7a7fb07.jpgИкI ДР-дин Кьил Рамазан Абдулатипован тапшуругъдалди республикада «Дагестанцы против терроризма – Родина дороже» терроризмдизни экстремизмдиз акси месячник кьиле фена.

И йикъара СтIал Сулейманан райондин школайра «Конституция РФ о межэтнических отношениях», «17 лет разгрома международных банд», «Международный терроризм и его последствия», «Мы против терроризма», «12-летию трагедии в Беслане», «Беслан наша общая боль», «Осуждаем терроризм», «На территории школы подозрительный человек», «Терроризм: истоки и последствия», «Экстремизму и терроризму – нет!», «Наш мир без терроризма», «Вместе против террора», акция «Дерево Беслана», «Белый голубь мира» эвер гуник кваз митингар кьиле тухвана.

Муаллимрини ученикри «Мы – дети. Нам нужен мир без войны, голода и потерь», «Мы против террора», «Терроризму – нет!» эвер гунин буклетар ва листовкаяр гьазурна.

ГьакIни и мярекатар тухун патал аялрин диде-бубаярни желб авунвай.




   

Шадвилин мярекат

20161004_115040.jpgАгьил инсанрин Виридуьньядин йикъаз талукьарна СтIал Сулейманан райондин Сардархуьруьн библиотекада шадвилин мярекат кьиле тухвана. Аниз хуьруьн яшлу инсанриз эвернавай. Мярекат тебрикдин гафар рахуналди, библиотекадин заведующий Саядпери Селимовади ачухна.

Ада сувар гьикI арадал атанатIа, агьил инсанри обществода, акьалтзавай несил ватанпересвилин руьгьдаллаз тербия-ламишунин карда еке роль къугъвазвайди къейдна, яшлу инсанрихъ мягькем сагъламвал, кIубанвал, хзандин бахтлувал хьана кIанзавайди лагьана.

Тебрикдин хуш келимаяр гваз анал культурадин кIвалин заведующий Фаиза Балиханова рахана, 5-6-классра кIелзавай аялри шиирар кIелна ва манияр лагьана.








Музей арадал хкизва

Малум тирвал, гъилевай йисан 2I-мартдин йифиз чи дамах ва пайдах тир чIехи шаир, XX асирдин Гомер СтIал Сулейманан кIвализ-музейдиз цIай яна.

И акьалтIай вагьшивилиз лайихлу жаваб яз и важиблу кардик гьар сада вичелай алакьдайвал къуьн кутун лазим я.

КIвал-музей ахцигунин проектдинни сметадин документациядин къимет тир 1 миллионни 100 агъзур манат пул вичин патай минеральный ятар акъудзавай «Рычал-су» заводди гана. Музей арадал хкунин кIвалахар «Территория добра» фондуни кьилиз акъудзава. Серго Орджоникидзеди СтIал Сулейманаз гайи машин туькIуьр хъувун меценат Пирмегьамед Балакеримова вичин хивез къачуна.

И йикъара кIвал-музей ахцигуник вичин пай Ахцегь райондин кьегьал хва Абдуселим Палчаевани кутуна. Ада музейдин счетдал 50 агъзур манат пул ракъурна.

«Сулейман-Стальский район» муниципальный райондин Кьил Нариман Шамсудинович Абдулмуталибова райондин депутатрин Собранидин, администрациядин ва вири халкьдин патай адаз чухсагъул лагьана.

Музейдин территорияда асфальт тунин кIвалахар райондин администрацияди вичин хивез къачунва.

                                   (Чи корр.)

 

 

Агъсакъалрин Советда

Важиблу месэлайриз килигна

4.PNGАлай йисан 3-октябрдиз  муниципальный райондин  Кьилин патав гвай Агъсакъалрин Советдин нубатдин заседание кьиле фена.

Адан кIвалахда муниципальный райондин Кьил Нариман Шамсудинович Абдулмуталибова, администрациядин Кьил Штибег Гьажимегьамедович Мегьамедханова, адан заместителар тир Лацис Абидинович Оруджева, Саид Мусинович Темирханова, Агъсакъалрин Советдин председатель Фахрудин гьажи Османова, хуьрерин поселенийрин Агъсакъалрин советрин председателри, хуьрерин поселенийрин кьилери, администрациядин управленийринни отделрин руководителри, райондин СМИ-рин векилри иштиракна.

Заседание, анал алай месэлайрикай куьрелди лугьуналди, Нариман Шамсудинович Абдулмуталибова ачухна ва кьилени тухвана.

Гаф райондин прокурор Фархад Замидинович Акимоваз гана. Ада РД-дин Кьил Рамазан Абдулатипован «Дагестанцы против терроризма – Родина дороже» эвер гуник кваз кьиле тухвай месячникдикай лагьана. Тухвай митингрикай, ачух тарсарикай, диде-бубайрин собранийрикай, гьазурай буклетрикай ва листовкайрикай гьар сада вичиз нетижа хкуддайдакай лагьана.

Заседанидал хуьрер аваданламишунин, михьивилер авунин, обелиск, эцигнавай къванцин имаратар, сурар къайдадиз гъунин месэлайрикай Фахрудин гьажи Османова лагьана.

И месэлайрай авунвай, хъувуна кIанзамай кIвалахрикай анал архитектурадин отделдин начальник Мустафа Мустафаев, ветеранрин Советдин председатель Абдулаким Гьажимурадов, Кьулан СтIалрин, ЦIийи Макьарин хуьрерин поселенийрин Агъсакъалрин советрин председателар тир Абдул Межидов ва Рамазан-гьажи Эмиргамзаев рахана.

Муниципальный райондин Кьил Нариман Шамсудинович Абдулму-талибова, заседанидин нетижаяр кьуналди, анал гьялай месэлайрин важиблувал къейдна, гьа са вахтунда, кIвалах мадни хъсанардай меслятар къалурна, теклифар гъана.

Кьилди къачурт1а, райондин Кьил терроризмдиз акси месэладал гегьеншдиз акъвазна. Ада лагьайвал, “Дагестанцы против терроризма - Родина дороже” эвер гуник кваз тухвай месячникди    вичин хъсан  нетижа гана, и кар гележегдани давам жеда. И рекьяй райондин школайрани ачух тарсар, диде-бубайрин собранияр, маса мярекатар тухун чарасуз я.

 

МУБАРАКРАЙ!

Мад сеферда депутатвиле хкя хъувуна

Алай  йисан 18-сентябрдиз ДР-дин Халкьдин Собранидиз депутатар хкядай сечкияр кьиле фена. «Сад тир Россия» политический партиядик кваз чи Сулейман-Стальский райондин патай депутатвиле кандидат яз къалурай Дагъустандин А. А. Тахо-Годидин тIварунихъ галай педагогикадин  илимринни ахтармишунардай институтдин директор, ДР-дин Гьукуматдин премиядин сагьиб, академик Гьамидулагь Исмаилович Мегьамедов мад сеферда депутатвиле хкя хъувуна.

И агалкьун мубарак авунихъ галаз санал, райондин агьалийри чпин ихтибарлу векил тир Гьамидулагь Исмаиловича, алатай йисара хьиз, инлай кьулухъни чи район экономикадин, социальный, культурадин жигьетдай вилик тухунин карда вилик акъвазнавай месэлаяр гьялун патал вири жуьредин куьмекар гудайдак кIевелай умуд кутазва.

Райондин руководстводи ва вири агьалийри Гьамидулагь Исмаилович Мегьамедоваз депутатвиле хкя хъувун мубаракзава.

 

 

Зулун призыв башламишнава

Вахтуниз вири муьтIуьгъ я. Гьафтейри варцар, варцари йисар, абуруни асирар эвез ийиз виликди физвай вахтуни уьмуьрда, обществода вичин дегишвилер твазва. ТIебиатдин алемни, къурулушарни гьакI я. Амма вири девирриз - вахтаризни килиг тавуна асирра чпин метлеб квадар тийизвай, гьамиша герек затIар, къурулушарни ава. Абурукай сад вири вахтара гьар са уьлкве патал адан даях, къудрат тир Яракьлу Къуватар, армия я. Ингье, РФ-дин Президент В. В. Путинан Указдин бинедаллаз чи уьлкведа жегьилар армиядиз рекье тунин зулун призыв башламиш хьанва.

И призывдикай, гьакIни военный комиссариатдин вичин  кIвалахрикайни жегьилрихъ галаз алакъалу бязи месэлайрикай суьгьбет авун патал зун и йикъара Дагъустан Республикадин военный комиссариатдин Сулейман-Стальский ва Кьурагь районрин отделдин начальник, Яракьлу Къуватрин под­полковник Р. С. Женетовахъ галаз гуьруьшмиш хьана.

- Райзудин Сейфуллаевич, сифтедай чаз Куьне зулун призывдикай лагьанайтIа кIанзавай. Куь отделди Ватандиз кьуллугь ийиз шумуд кас рекье твада? Малум тирвал, эхиримжи йисара армиядиз са акьван гзаф жегьилриз эвер гузвач. ГьакI хьайила, армиядиз вужар ракъурда, абуру гьихьтин истемишунриз жаваб гана кIанзава?

- Зулун призыв чи уьлкведа 1-октябрдилай кьиле физва. Ам хъсан тешкилувал аваз ва истемишунрихъ галаз кьадайвал кьиле тухун патал, виликан йисара хьиз, цIини районда призывной комиссия тешкилнава, адак РОВД-дин, военкоматдин ва герек маса тешкилатрин векилар ква. Идахъ галаз сад хьиз, армиядиз рекье твазвай, гьакIни армиядиз тухудай яшар жезвай аялар райондин больницада медосмотр физва, медкомиссияди вичин кIвалах тухузва.

Зулун призывдин вахтунда военный ко­миссариатдин чи отделди къуллугъзавай 2 райондай (Сулейман-Стальский, Кьурагь) 30 кас армиядиз ракъурун лазим я. Гьелбетда, Ватандиз къуллугъиз физ кIанзавай жегьилрин кьадар са шумуд сеферда гзаф я. Уьлкведин Яракьлу Къуватрани дегишвилер кьи­ле физва, алай аямдин шартIара уьлкведиз кьадардал гьалтайла екеди тушир, амма сагълам, чирвилер авай офицерралди, аскерралди таъмин тир, техникадин жигьетдай вилик фенвай армия герек я. ГьакI хьайила при­зывной комиссияди сифте нубатда армия­диз сагълам, кьилин образование авай же­гьилар ракъурзава.

- Гьуьрметлу подполковник, хейлин аскерар армияда къуллугъдин вахт куьтягь хьайидалай гуьгъуьниз, икьрарар кутIунна, контрактникар яз частара амукьзава. Мадни, армиядай хтанвай, контрактникар яз армиядиз хьфиз кIанзавай жегьилрин кьадарни тIимил туш. Куь отделдихъ абур контрактникар яз военный частариз ракъурдай мумкинвилер авани?

- Контрактникар яз къуллугъиз физ кIанзавай жегьилар жагъурун, и кар патал талукь документар гьазурун, вири рекьерай абуруз куьмекар гун - им чи кIвалахдин везифайрикай сад я. Лугьуз жеда хьи, контрак­тникар гьазуруналди, чна жегьилар кIвалахдалди таъминарзава.

Контрактниквилиз физ кIанзавай жегьилривай за военкомат­дин чи отделдиз атун, я тахьайтIа, 3-14-66 ва 89288652765 нумрадин (мобильный) телефонриз зенг авун тIалабзава. Чун абуруз куьмек гуз, герек документар туькIуьриз гьазур я.

- Алай аямдин армия, вахтуни истемишзавайвал, пешекарвилинди  хьун герек я, и кар офицервилин составдилайни гзаф аслу я. Чи райондай военный училищейриз кIелиз физвай жегьилар авани? Мадни, во­енкоматдин отделдай куьне жегьилар кIелиз ракъурзавани?

- Къадимлу лезги халкьдихъ Ватандиз намуслудаказ къуллугъ авур генералар, чIехи чинар авай офицерар вири девирра хьайиди я, гилани ава. Военный вузра кIелзавай, гьакIни анрик кIелиз экечIиз кIанзавай же­гьилрин кьадар чи йикъарани  тIимил туш.

Военный вузрик, училищейрик гьам шко­ла куьтягьай, гьам армияда къуллугъна хтан­вай жегьилривай экечIиз жеда. ЦIи  чна анриз ракъурай 57 касдикай  27 кас кьабулнава.

Офицерар яз армияда къуллугъ авун - им гьуьрметлу, гьа са вахтунда жавабдар везифа я. Чун военный училищейрик экечIиз физ кIанзавайбурузни вири рекьерай куь­мекар гуз ва меслятар къалуриз гьазур я. А документарни гьар йисуз январдин вацралай эгеч1на гьазурзавайди я.

- Райзудин Сейфуллаевич, алай вахтун­да Куь отделдик акатзавай районрай Россиядин армиядин жергейра къуллугъзавай жегьилар ава. Абурухъ галаз алакъа авани?

- Чи жегьилри къуллугъзавай военный частарин командиррихъ галаз чна сих алакъа хуьзва. Шадвал кутудай кар ам я хьи,  гзаф жегьилри Ватандин вилик чпин пак буржи, Женгинин Уставдин истемишунар, комадиррин тапшуругъар намуслудаказ кьилиз акъудзава. Идан гьакъиндай военный частарин командиррилай чи отделдиз, диде-бубайриз хуьквезвай Чухсагъулдин чарари ачухдиз шагьидвал ийизва. Мукьвал йисара чаз ихьтин пуд чар хтана. Лагьана кIанда, ихьтин чарар чна мукьвал-мукьвал школьникрихъ галаз тухузвай гуьруьшрал кIелзава. Ида акьалтзавай жегьил несил ватан-пересвилин руьгьдаллаз тер-бияламишуниз куьмек гузва.

- Чи суалриз жавабар гунай, метлеблу суьгьбет авунай ва районэгьлийрихъ элкъвена лагьай хуш келимайрай квез чухсагъул, гьуьрметлу подпол-ковник.

                     Хазран Кьасумов.

 

 

Лацу халат алайбур

Тежрибалу физиотерапевт

Сулейман-Стальский райондин центральный больницадиз зун хиве авай везифаяр намуслудаказ кьилиз акъудзавай, гьам коллективда, гьамни агьалийрин патай гьуьрмет авай са духтурдикай газетдиз макъала кхьинин фикир аваз фена.

- Хъсандаказ кIвалахзавай са касдин тIвар кьун – им регьят кIвалах туш, - чи суалдиз жаваб яз лагьана ЦРБ-дин кьилин духтур Максим Играмудинович Ханбалаева. – Чи больницада кIвалахдин гзаф йисарин тежриба авай, пешедиз вафалувал къалурзавай гзаф инсанри-духтурри зегьмет чIугвазва. Мисал яз, физиотерапиядин рекьяй кьилин категория авай Имара Кургъулиевна Садулаевадин кIвалахдилай завай анжах разивилин келимаяр лугьуз жеда.

М. И. Ханбалаевни галаз зун физиотерапевтический кабинетдиз фена, И. Садулаевадихъ галаз мукьувай таниш хьана.

Районда, хуьре-кIвале гьуьрмет авай къуллугъчи хзанда 1956-йисан 12-июлдиз дидедиз хьайи Имара, Кьасумхуьруьн юкьван школа акьалтIарна, 1974-йисуз Дагъустандин медицинадин институтдик экечIна. Вичин зегьметдин рехъ жегьил пешекарди 1980-йисуз Махачкъала шегьерда аялрин больницада кIвалах авунилай башламишна. Гуьгъуьнлай И. Садулаева Махачкъалада аялрин республиканский клинический больницада педиатриядин рекьяй интернатура фена.

1984-йисалай 1994-йисалди И. Садулаевади Махачкъалада 1-нумрадин аялрин поликлиникада духтурвиле, аялрин больницада духтур-неврологвиле ва Ставропольский крайдин Пятигорск шегьерда «Ленинские скалы» ва «Дон» санаторийра терапевт-бальнеолог яз кIвалахна.

1994-йисалай инихъ хъсан чирвилер авай ва пешедал рикI алай Имара Кургъулиевнади, чна винидихъ къейд авурвал, райондин центральный больницада намуслудаказ зегьмет чIугвазва. Сифтедай адакай духтур-физиотерапевт хьана. 2010-йисан январдин вацралай инихъ Имара Садулаевади ЦРБ-да физиотерапевтический кабинетдин заведующийвиле кIвалахзава.

Имара Кургъулиевнадин кIвалахдикай рахадайла ЦРБ-дин кьилин духтур М. И. Ханбалаева чаз ихьтин са кардикайни лагьана. И. Садулаевади вичин чирвилерин дережа хкажун патал датIана зегьмет чIугвазва. ИкI, ада 1985-йисалай 2016-йисалди Пятигорскда курортологиядин ва физиотерапиядин илимдинни ахтармишунрин институтда, зегьметдин Баркалладин Яру пайдахдин орден авай Волгограддин мединститутда, Москвада клинический гастроэнтерологиядин ЦОЛИУ-да, Пятигорскда, Махачкъалада физиотерапиядай вичин чирвилерин дережа хкажна.

Намуслу ва гьакъисагъ зегьметдин нетижа яз Имара Садулаевадиз 2006-йисуз физиотерапиядай кьилин пешекарвилин категория, 2007-йисуз Дагъустан Республикадин здравоохраненидин лайихлу работник лагьай гьуьрметдин тIвар гана. Имара Кургъулиевна гьакIни ДР-дин здравоохраненидин министерстводин, ЦРБ-дин руководстводин патай ганвай Гьуьрметдин грамотайрин сагьибни я.

- Жуван патав больницадиз атана, зи гъиликай инсанриз куьмек хьун ва абур жувалай рази яз хъфин – им зун патал виридалайни чIехи награда я, - лугьузва Имара Садулаевади.

И. Садулаевади республикада ва адалай къеце тухузвай медработникрин конференцийрани иштиракзава, анрал вичин кIвалахдин тежрибадикай, физиотерапиядин кIвенкIвечи къайдайрикай суьгьбетар ийизва, лекцияр кIелзава.

Инсанрин сагъламвал хуьнин ва мягькемарунин къуллугъда акъвазнавай Имара Кургъулиевнадиз агьалийрин патай авай гьуьрмет ва кIанивал акурла, адан гада Артура духтурвилин пеше хкяна. Алай вахтунда ада Пятигорск шегьерда 1-нумрадин центральный больницада духтур-травмотолог яз кIвалахзава.

И. Садулаевадихъ галаз ихтилатар авурла зун инанмиш хьайивал, рикI алай пешеди адаз руьгьдин таъминвал, вичикай куьмек хьайи инсанри рикIин шадвал гузва. Вичи гьуьрметзавай ва вичиз гьуьрметзавай ЦРБ-дин дуствилин коллективда кIвалах авуналди Имара Кургъулиевнади дамахзава.

                    Хазран  Кьасумов

 

 

«Вода России»

Водные ресурсы

Водная оболочка Земли – гидросфера покрывает 71% ее поверхности, 96,5 % воды сосредоточено в морях и океанах, 1,7% - в ледниках и только 0,45 % приходится на пресную воду рек и озер. В абсолютном выражении водный потенциал нашей планеты составляет 1,5 млрд. км3., однако на пресные воды приходится лишь 28 млн. км3.

За последние 80 лет общее водопотребление увеличилось в мире в 10 раз, а промышленное – в 20 раз. Сейчас мировое потребление воды в расчете на год составляло примерно 3 тыс.км3. (в России – 90 км3.)

Основой водных ресурсов России является речной сток. Его средний ежегодный объем составляет 4262 км3. Около 200 км3 поступает в Россию из сопредельных государств. По объему речного стока Россия занимает 2 место в мире после Бразилии (10 тыс км3.). Всего рек в России (длиной более 10 км.) – 120 тыс.; озер – 2млн. (в крупнейшем из них Байкале – сосредоточено 80% озерных вод РФ и 26% - мира).

Потенциальные ресурсы подземных вод – 320 км3 в год, эксплуатационные запасы – 28 км.3, готовые к промышленному освоению – 19 км.3        

Пользования водными ресурсами

Основным резервом повышения эффективности использования водных ресурсов является сокращение потребления воды в основных водопотребляющих отраслях, в особенности это относится к свежей воде – прежде всего за счет внедрения водосберегающих технологий и уменьшения ее использования на хозяйственные нужды.

Второе направление – ликвидация многочисленных потерь воды на всех этапах ее использования. Только при доведении воды от источников до потребителей ежегодно теряется 8,5км.3 воды. Большие потери отмечаются также непосредственно у водопотребителей, в частности при орошении. Из-за применения устаревших технологий коэффициент полезного действия оросительных систем составляет 0,5, что означает практически 50%-ные потери. Этому же способствовал и хозяйственный механизм, не стимулировавший экономию воды при орошении.

В коммунальном хозяйстве теряется 20% потребляемой воды, а в отдельных городах этот показатель доходит до 40%. Такое положение происходит из-за состояния водопроводных систем (всевозможных испарений, утечек, протечек и тп.). К этому следует добавить нерациональное потребление воды в быту (в среднем житель России потребляет около 250 литр воды в сутки).   

Загрязнение водных ресурсов.

Сточные воды – воды, использованные на бытовые или производственные нужды, обогащенные дополнительными ингредиентами, поллютантами, которые меняют первоначальный состав забранной воды.

К сточным водам относятся не только стоки промышленных, сельскохозяйственных предприятий, но и стоки с территорий населенных мест (поселков, сел, городов), транспортных систем, разрабатываемых месторождений полезных ископаемых, стеки обрабатываемых почв т.д., образующиеся за счет плоскостного смыва атмосферными осадками.

Классификация стоков. Различают бытовые (хозяйственно-фенальные: стоки банно-прачечных комбинатов, туалетов, больниц, все хозяйственные воды, использованные при мытье помещений, транспортных средств и т.д.); производственные (промышленные), использованные в технологических процессах и сбрасываемые ввиду невозможного последующего использования; дождевые (атмосферные), среды которых различают еще и талые.

Алиомаров Мевлидин Мамедович, участковый терапевт  Нового поселка.

 

 

Россияда муаллимрин Югъ

Гьуьрметлу инсанни я, директорни

А. П. Чехова кхьенай: «Инсандин вири терефар гуьзелбур хьун герек:  чинни, партални, руьгьни, фикирарни». И гафар зи рикIел Кьасумхуьруьн 2-нумрадин юкьван школадин директор, Дагъустан Республикадин лайихлу муаллим, хуьре-районда гьуьрмет авай инсан Велиев Мамед Велибеговичакай макъала кхьин патал ручка гъиле кьурла хтана. Гьа винидихъ гъанвай вири ерияр адаз хас я.

Мектеб куьгьне дараматда ава. Адан сад лагьай дарамат 1939-йисуз, кьвед лагьайдини 1966-йисуз, чилер зурзай вахтунда эцигнай. За и гафар вучиз гъизва лагьайтIа, школадин куьгьне дарамат хуьз, ана цIийивилер тваз, кIелунинни ахлакьдин рекьяй хъсан нетижаяр къазанмишиз Мамед Велибеговичалай уьзуьагъдаказ алакьна. КIвалахзавай муаллимдал, аялрин кIелунал, низам-ахлакьдал гьалтайла и школа районда хъсанбурун жергеда ава.

Гила заз М. В.Велиеван  уьмуьрдин ва зегьметдин рекьел акъвазиз кIанзава. Ам 1953-йисуз Алидхуьрел зегьметчи хзанда дидедиз хьана. 1970-йисуз Кьасумхуьруьн юкьван школа акьалтIарай ада Махачкъаладин 5-нумрадин юкьван школада старший пионервожатый яз кIвалахна, гьа са вахтунда «Комсомолец Дагестана» газетдин корреспондентвилин везифаярни кьиле тухвана.

Школада кIелзавай йисарилай муаллимвилин пешедал рикI алай М. Велиев 1971-йисуз Дагъустандин педагогвилин институтдин филологиядин факультетдиз гьахьна. Ленинан тIварунихъ галай стипендия къачуз кIелай лезги хци студент тир йисара факультетдин ВЛКСМ-дин секретарвилин, Махачкъала шегьердин ВЛКСМ-дин горкомдин членвилин, факультетдин профкомдин председателвилин везифаярни намуслудаказ кьилиз акъудна.

М. Велиева гьа са вахтунда КПСС-дин Дагъустандин обкомдин марксизмдинни ленинизмдин университетдин философиядин отделенияени акьалтIарна, адакай къенепатан ва къецепатан политикадай штатный лектор хьана.

Хъсан чирвилер, кьатIунар авай жегьилдиз институтда преподавателвиле кIвалахун ва гележегда илимдин кIвалахдал машгъул хьун теклифнай. Амма кьисметди маса рехъ хкяна. М. Велиев 1975-йисуз хайи райондиз хтана. Ина вичин зегьметдин рехъ ада АгъастIалрин къазмайрин юкьван школада муаллимвиле кIвалах авунилай башламишна. 1977-йисуз ам вичин хайи хуьруьз, Кьасумхуьруьн 2-нумрадин юкьван школадиз муаллимвилин кIвалахал хтана. Са йисалай Мамед Велибеговичал завучвилин жавабдар кIвалах ихтибарна.

1985-йисалай къенин йикъалди М. Велиев школадин директор я. Гьакъисагъвилелди кIвалахзавай ада вичел авур ихтибар намуслудаказ кьилиз акъудзава. Адаз муаллимрин, школьникрин, абурун диде-бубайрин патай лайихлу гьуьрмет, кIанивал ава. Вич кIани ва вичиз кIани школадин дуствилин коллективда кIвалах авунал ада шадвал ва дамах ийизва.

Директорвиле кIвалахзавай йисара Мамед Велибеговича партиядин райкомдин лектор ва пропагандист яз райондин общественно-политический уьмуьрдани активвилелди иштиракна. И ерийриз килигна М. Велиеваз са шумудра КПСС-дин райкомдин, обкомдин Гьуьрметдин грамотаяр, къиметлу пишкешар гана. 12 йисуз адан шикил КПСС-дин Дагъустандин обкомдин Гьуьрметдин доскада хьана, адаз гьакIни ЦК-дин столдал эцигдай Ленинан медаль гана.

Гуьгъуьнлай Мамед Велибеговича,  кIвалахни ийиз, Дагъустандин государственный университетдин тарихдин факультетни яру дипломдалди акьалтIарна.

Акьалтзавай несилдиз дерин чирвилер ва тербия гунай, общественный уьмуьрда активвилелди иштиракунай М. В. Велиеваз 1986-йисуз «РСФСР-дин халкьдин образованидин отличник» лагьай тIвар гана.

Хейлин йисара М. Велиева райондин урус чIаланни литературадин муаллимрин методический советдин руководителвиле кIвалахна, 1997-йисалай ам КПРФ-дин Сулейман-Стальский райкомдин секретарни я.

2002-йисуз Мамед Велибеговичаз «Дагъустан Республикадин лайихлу муаллим», 2004-йисуз «РФ-дин умуми образованидин гьуьрметлу работник» лагьай гьуьрметдин  тIварарни гана.

Къе М. Велиева регьбервал гузвай школа районда хъсанбурукай сад я. Директордилай гьуьрметлу, сих, кIвалахдив яратмишунрин тегьерда эгечIзавай коллектив тешкилиз алакьна. Ада гьисабзавайвал, им кьилин девлет, кIвалах тешкилунин кьилин шартIарикай сад я.

- Алай вахтунда школада 40 муаллимди ва 8 техработникди кIвалахзава. Муаллимрикай 28-дахъ кьилин образование, 4-дахъ Президентдин грантар, 12-дахъ кьилин ва 20-дахъ 1-категорияр ава.

Школада муаллимрин ва школьникрин куьмекдалди 13 учебный классар-кабинетар тадаракламишнава.

Муаллимрикай рахадайла, директорди чаз Ф. Агъахановадин, М. Зейналован, Н. Аминовадин, К. Лукьмановадин, В. Якьубовадин, П. Нежведиловадин, А. Рагьманован, П. Азизовадин, Г. Алагькъулиевадин, С. Мирзоевадин, М. Къурбановадин ва масабурун тIварар еке гьуьрметдивди кьуна.

- За школада кIвалахзавай 30 йисан девирда чи школьникри пIапIрус чIугур гьич са дуьшуьшни хьайиди туш, - лугьузва М. Велиева. - 190 аялдикай гьар 8 лагьайди спортдал машгъул жезва. И йисара чи школадай 120 офицер акъатна, абуру РФ-дин Яракьлу Къуватрин жергейра кьегьалвилелди къуллугъзава, Ватандин вилик чпин буржи кьилиз акъудзава. Школадай дуьньядин 3 чемпион акъатна. Ихьтин выпускникрал чна гьахълудаказ дамахзава.

Алай йисуз школа акьалтIарай 19 аялдикай 3-да къизилдин медалар къачунни дамахдай кар я.

Школадин директор куьмекар гузвай спонсоррилайни гзаф рази я. ГьикI лагьайтIа, куьгьне школа къайдадик кваз хуьниз пулунин такьатар, «куьмекдин гъилер» герек я. Спонсоррин кьадарни тIимил туш: Майил Нефтялиев, Максим Меликов, Мегьамед Алкадарский, Сару Эскендаров, Ямудин Керимов, Далгат Бабаев ва масабур.

- Школадиз куьмекар гунай муниципальный райондин Кьил Нариман Шамсудинович Абдулмуталибоваз за зи ва муаллимринни школьникрин патай кьетIен чухсагъул лугьузва, - къейдзава М. Велиева.

Хъсан инсан, гьуьрметлу муаллим-директор хьиз, Мамед Велибегович хуьре-районда гьуьрмет авай хзандин кьилни я. Уьмуьрдин юлдаш Минаятахъ галаз ада кьве гадани кьве руш чIехи авуна,   савадлувилин рекьел акъудна. Абуру Сургут шегьерда кIвалахзава. Диде-бубади абурал дамахни ийизва.

Хазран Кьасумов.

Шикилда: М. Велиев.

 

 

  Эдебиятдин кимел

   Абидин Камилов 

 

Сагърай куьн – чи муаллимар

Им цIусад йис, ашкъидин гьисс

РикIеваз, чун хьана дустар.

Тийижир гьич хъсанни пис,

Хьанва гьар сад кардин устIар.

 

РикIе аваз экуь къастар,

Илим чириз атанай чун.

На гана чаз чирвал, дустар…

Кьвед лагьай кIвал хьанва чаз вун.

 

Школа – чи бахтлу йисар –

ГьикI эх ийин къакъатун бес?!

Чаз уьмуьрда белед жеда

Школадин зенгинин сес.

 

Муаллимар, чун паталди

Куь кьилер фад хьана рехи.

Гьар зулалай къвер гаталди

Четинвилер ийиз эхи.

 

Эхна куьне чи «зидвилер» -

Рахун-хъуьруьн, гьар йикъан  таб…

Бубади хьиз, тербия гуз,

Хъел атайла акъажиз яб.

 

Чирвал, акьул – вири гана

Эвездай бес вуч хгун квез?!

Чи мурад я, чан сагъ хьана,

Куьн акун икI – шад яз, хъуьрез…

 

Сагърай куьн – чи муаллимар,

Квехъ гьамиша жеда чи вил.

Пакдиз хуьда мектебдин тIвар,

Хадач чна гьич куь гевил!                         

 

   Аялриз несигьат

Илим чира, чIугу зегьмет,

Къазанмиша халкьдин гьуьрмет.

Садрани квев агудмир таб,

Куь иладриз гуз ая яб!

Дуьньядиз чкIанвай тариф,

Чира жуван къадим тарих.

Чир хьун патал мугъул, араб,...

Куь куьмекдиз къведа ктаб.

 

Гьар са чIавуз чирвал я гьахъ,

Ракъурдач куьн чIуру патахъ.

Тахьун патал рекье татаб,

Квез дуьз белед жеда ктаб.

 

Надинжвиляй муаллимди

АкъажайтIан(и) явашдиз яб,

ТIарвилизни гана хьиз таб,

Муаллимриз це куьне яб!

 

Сифтегьан муаллим

Зи сифтегьан муаллим регьметлу Келбали Келба-лиеван экуь къаматдиз бахшзава.

 

Рахадайла яшдиз гзаф чIехидав,

Куьз ятIани, «муаллим» гаф гилигда.

Ам гьуьрметдин лишан хьана

                                             виридаз,

Кузвай рикIел бахтун къелем илигда.

 

«Диде», «буба», «Ватан», «фу», яд»,

                                         «муаллим»

Чаз виридаз истеклу тир гафар я.

Сифтегьан муаллим, зи уьмуьрда

                                            вун даим

Чархачини зи илгьамдин гатфар я.

 

Вуна сиве мез туна зи, гъилени -

Къелем. РикIе ашкъи - илгьам

                                     куькIуьрна.

Хайи халкьдин дердер-гъамар -

                                            рикIени,

Жигъирдикай гегьенш шегьре

                                      туькIуьрна.

Зун физва къе вуна къалай рекьяй

                                                 дуьз,

Четинвилер, тик жигъирар кьулухъ

                                                     таз.

Муаллим, за икрамзава ви тIварцIиз,

Къимиш къвезвач амач лугьуз ви

                                      тIвар кьаз…

 

ФАРИЗАТ

Дагъустандин халкьдин  артист, машгьур манидар Фаризат Зейналовадиз бахшзава.

 

Лезги чилел битмиш хьайи

Сафалу цуьк - гуьл Фаризат,

Са пIини тир дигмиш хьайи,

Женнетдин билбил Фаризат.

 

Вун сегьнедиз экъечIдалди,

Жеда алаз вил, Фаризат.

Руьгь хкажиз хайи элдин,

Ачухда гуьгьуьл, Фаризат.

 

Ви манийрин есирдава

Жегьилни агьил, Фаризат.

Сад Аллагьди чаз гайи бахт -

Тахьуй вун гъафил, Фаризат.

 

Ви манияр - руьгьдин  гьарай -

Я гуьлчимен чуьл, Фаризат.

Мел-межлисди гьар вун авай

Ачухда гевил, Фаризат.

 

Ви буй-бухах, милаим хъвер

Я илгьамдин гьуьл, Фаризат.

Бахтлу хьуй ви гележег къвер,

Багьа гевгьер, гуьл Фаризат.

 

Зи межлисдал абур гъайи

Декьикьаяр багьа я заз.

Вун мурад я халкьдиз гайи,

Экуь бахтар акурай ваз!

 

 

Чи вил хьанва

Каникулар акваз-такваз акъатна,

Чи вил алай фадлай и югъ атунал:

Са партадихъ дустар санал агатна,

Шад хъуьруьнри гьава кьве кьатI

                                              авунал.

Чи вил хьанва сентябрдин гарарихъ,

Хъипи пешер алаз фидай луварал.

Чи вил хьанва надинж мирги

                                        гьаларихъ,

Аруш жедай гарданрани чIарарал

 

Чи вил хьанва сесинихъ чи зенгинин,

Эверзавай даим вилик фин патал,

Эверзавай илим чириз женгиниз,

Эверзавай хайи Ватан хуьн патал…

 

Чи вил хьанва муаллимдин рахунрихъ,

Бубавилин везифаяр гвай вичив.

Чи бахт патал женгинавай датIана,

Гьазур тир гьакI чаз гуз рикIин пай

                                                 вичин.

 

 

Зи мурад

Базар-дуьзуь, Шагь дагъ, Шалбуз,

Гимишди хьиз, ава нур гуз.

Алпан чилин даяхар яз,

Акъвазнава дамахар гваз!

 

ТупIалдавай багьа къаш хьиз,

Нур гуз ава хайи Куьре.

Вил вегьейла фейи яшдиз,

ЧIалахъ жедач лугьуд(а) куьне.

 

Алатнавай ви асиррин

Четин я къе кьаз хьунухь сан.

Яшамишрай къизил Куьре,

Яшамишрай зи Лезгистан!

 

«Лезгинкадин» гьунарралди

Машгьур тир къе дуьньяда ад,

Зи мурад я, зи хайи халкь-

Дагъдин лекьер, куьн хьун азад!

 

 

 9-октябрь Виридуьньядин почтадин югъ я

Почтальон Имамат

Кьасумхуьрел алай почтунин алакъадин отделенидин начальник Серьеза Насрулаевадин патав зун хъсандиз кIвалахзавай, агьалийри разивал ийизвай са почтальондикай макъала кхьинин фикир аваз фенай.

- Гьа вуна лугьузвай хьтин почтальонрикай яз завай Имамат Ферзилаевадин тIвар кьаз жеда, - лагьана С. Насрулаевади. – Ада 1997-йисалай инихъ чи отделенида кIвалахзава, Кьасумхуьруьн агьалийрал газетарни журналар ва маса корреспонденцияр агакьарзава. И йисара заз Имамат Исамудиновнадин кIвалахдилай наразивал авур гьич са дуьшуьшни хьайиди туш. Гьакъикъатдани, ам тариф авуниз лайихлу я.

Чун Имамат Ферзилаевадихъ галаз таниш хьана. Адан ери-бине Кьурагьрин хуьряй я. Ина ада 1991-йисуз юкьван школа акьалтIарна, са йисалай ада вичин кьадар-кьисмет, рикIин сирер Кьасумхуьрелай тир Мегьамедахъ галаз сад авуна, хзан кутуна.

Имамат Ферзилаевадикай почтальон хьун дуьшуьшдин кар туш. Эвленмиш хьайила Мегьамеда почтунин алакъадин отделенида шофер яз кIвалахзавай.

- Зун аватай хзан почтунин алакъадин отделенидихъ галаз сих алакъада авайди тир, - лугьузва Имамат Исмудиновнади. – ГьикI лагьайтIа Мегьамедан дах Насрулагьа яргъал йисара ОПС-да бухгалтервиле, диде Сунади Кьасумхуьруьн почтальонвиле кIвалах авурди я. ГьакI хьайила дугьуз жеда хьи, за и хзандин кар давамарзава, и кардал за шадвални ийизва.

Имамат Ферзилаева «Райондин лап хъсан почтальон» конкурсдин гъалибчи я. Мукьвара ада Махачкъалада «2016-йисан лап хъсан почтальон» республиканский конкурсда приздин 3-чка кьуна, ам Дипломдиз лайихлу хьана.

Чаз И. Ферзилаевадихъ рикI алай кIвалахда мадни чIехи агалкьунар хьана кIанзава.

Текст кхьейди ва шикил ягъайди Хазран Кьасумов я.

 

Имамрин Советдин председатель хкяна

Мукьвара кьиле фейи имамрин Советдин заседанидал председателвиле Гьасан гьажи Амаханов хкяна.

Гьасан гьажи Амаханов 1988-йисуз Эминхуьре дидедиз хьана. 2010-йисуз Дагъустандин Исламский институт акьалтIарна. Идахъ галаз санал Гуманитарный педагогический колледждани кIелна, сифтегьан ва юкьван умуми образованидин школайра араб чIалан муаллимвилин квалификация къачуна.

2008-йисуз Теологиядин ва Международный алакъайрин институтда кIелун давамарна.

2010-йисалай ДИУ-да преподаватель хьана ва ам лезги чIалал акъатзавай «Ас-Салам» газетдин редакторвиле тайинарна.

2012-йисуз Гьасан гьажи Амахановакай кIелунин рекьяй ДИУ-дин директордин заместитель  хьана.

2011-йисуз ам Сулейман-Стальский районда ДР-дин Муфтиядин векилвиле, 2013-йисуз Кьиблепатан Дагъустандин ДР-дин Муфтиядин заместителвиле тайинарна.

Райондиз хтайдалай гуьгъуьниз Гьасан гьажи Амаханов са шумуд йисуз галаз-галаз райондин имамрин Советдин председателдин заместителвиле тайинарна.

 

Мезелияр

Шегьердин куьчеда

Шегьердин куьчеда ГИБДД-дин инспекторди светофордин яру экуьнал машин гьалай шофер акъвазарна.

- Документар къалура! – лугьузва инспекторди.

- Гвач.

- Богажник ахъая!

- Ахъайиз жедач, ана яракьар ава, - лугьузва шоферди. ИкI лагьайла, инспекторди тадиз начальникдин патав чукурна ва адаз хьайи-хьайивал ахъайна.

Катиз-катиз шофердин патав начальник атана.

- Документар къалура! – буйругъна ада.

- Ма, килига.

- Богажник ахъая!

- Башуьсте, ахъайда, - милаимдиз рахана шофер.

Начальник фикиррик акатна.

- Я стха, бес зи къуллугъчиди вав документар гвач, богажникдани яракьар ава лугьузвай хьи! – лугьузва начальникди машиндин иесидиз.

- Ада квез зун светофордин яру экуьнални фена лугьун мумкин я…

                      Хазран Кьасумов.

 

Геж экъечIай крчар

Шегьерда яшамиш жезвай Алиди дидедиз кагъаз кхьизва:

- Азиз диде! За ваз муштулух гузва, заз гада хьанва. Сусаз нек авачиз, адаз хур къуншидал алай са негри папа гана. Гьавиляй аял чIулавди я.

- Гежел вегьин тавуна хуьряй дидеди Алидиз жаваб гана:

- Играми хва! Ви кагъаз, муштулух зал агакьна. Вун хьайила, зазни нек авачир. За ваз калин нек гайиди тир. 32 йис хьайила, вазни крчар экъечIнава… Вун сагърай.

              Назифа Юркъулиева.

 

Агакьар хъийида

Абдулни Гьасан кимел хъел хьана.

- Вуна инал гьараярмир, - лугьузва Абдула. – Эгер вун итим ятIа, захъ галаз вацIун кьерез ша.

- Хъсан я, жув гьелелиг алад, - лагьана Гьасана. – Зун кIвализ хъфена, фу тIуьна къведа, за вав агакьар хъийида…

                       Марсель Бабаев.

 

Езне дакIан яран диде

Са дишегьлиди телеграмма ракъурзава:

- За ЦIийи йис руш Зайнабаз, хтулриз - Агьмедазни ФатIиматаз мубаракзава.

Телеграфисткади лугьузва:

- Квез куьрелди “Виридаз мубарак-зава” кхьейтIа хъсан тушни?

- Пагь, гьикI аквадайтIа, а чIавуз абурук езнени акатзава кьван.

                                      Х. Гьажибалаев.